Subsidies en acties schaden imago van melkveehouderij

Dat beeld roepen recente acties voor steun aan de sector op. Onterecht, meent Gerrit Meester, landbouweconoom en oud-me­dewerker van het ministerie van LNV. De melkveehouderij in Europa is volgens hem nog zeer levensvatbaar en heeft volop kansen.

De recente acties van Europese melkvee­houders en besluiten van Europees Par­lement en Raad voor extra steun hebben de Europese zuivelsector nieuwe imagoschade opgeleverd. Het oude beeld van boter- en mage­remelkpoederbergen en hoge budgetlasten dat inmiddels vijftien jaar na dato geleidelijk ver­dween, keert door de acties geheel terug. Dat is hoogst schadelijk voor een op zich zeer gezon­de en internationaal concurrerende sector.

Ook het schermen met een kostprijs van 40 cent per kilo melk, vermeend noodzakelijk voor de continuïteit, doet de melkveehouderij meer kwaad dan goed. Als het verschil met de marktprijs zo groot zou zijn, versterkt dat het beeld van een ’sunset industry’ die het van permanente steun moet hebben, op den duur verdwijnt en het dus ook niet meer waard is letterlijk en figuurlijk de ruimte voor verdere ont­wikkeling te krijgen. Bijvoorbeeld in de ruimtelijke ordening of bij over­heidsinvesteringen in noodzakelijke verbeteringen in de fysieke en kennis­infrastructuur. Als de marktprijs ver beneden de kostprijs ligt, rest de on­dernemer twee keuzen: stoppen of je kostprijs verlagen.

Voor de continuïteit van de sector lijkt een zo hoge kostprijs niet nodig. Een marktprijs van omstreeks 30 cent is tot nu toe voldoende ge­bleken om de productie te handhaven of zelfs uit te breiden. De hogere prijs van vorig jaar vormde zelfs een extra stimulans tot expansie, zoals onder andere te zien is aan de enorme bouwactiviteiten van nieuwe ligboxenstallen overal in Nederland.

Ook in de discussies rond handelsliberalisa­tie weet de Europese landbouw bijna bij voort­during het imago van een sunset industry op te roepen. Zo bracht de vee- en vleessector in het recente verleden zwaar overdreven cijfers naar buiten over de mogelijke negatieve werk­gelegenheidseffecten van de Doha-ronde. Ook dat kan grote negatieve gevolgen hebben voor het letterlijk en figuurlijk nog verkrijgen van voldoende ruimte voor verdere modernisering en aanpassing. Bovendien laadt daarmee de Europese landbouw zichzelf de schuld op van het niet succesvol afronden van de WTO-on­derhandelingen, waar degenen die werkelijk de blokkades leggen zich gemakkelijk achter kunnen verschuilen, en bovendien de land­bouw zelfs dwingen tot onnodige extra conces­sies.

De werkelijkheid is dat de meeste sectoren binnen de Europese landbouw- en voedings­middelensector eerder versterkt dan verzwakt uit een internationale handelsliberalisatie kunnen komen. Dat laten verschillende stu­dies zien, onder andere van Oeso en LEI. Voor­waarde is wel dat de liberalisatie evenwichtig gebeurt, dus voor alle landen en alle sectoren.

De rundvlees- en suikersector krijgen het moeilijk, maar voor de meeste andere sectoren zijn de gevolgen beperkt negatief of zelfs posi­tief, zo blijkt onder andere uit de Scenar 2020­studie uit 2007 in opdracht van de Europese Commissie, Directoraat-Generaal Landbouw.
Voor de meeste sectoren vinden nauwelijks productieveranderingen plaats. De aanpassin­gen leiden vooral tot daling van grondprijzen en quotawaarden. Als ook de ontkoppelde in­komenstoeslagen verdwijnen, vindt voorts een versnelde vermindering van het aantal wer­kers plaats en als gevolg daarvan een versnel­de schaalvergroting van bedrijven. De LEI-stu­die over de agrarische sector in Nederland naar 2020 laat hetzelfde beeld zien.

Het zou omwille van de continuïteit en het imago van de sector wenselijk zijn over de noodzaak tot steun aan de Europese landbouw en de gevolgen van handelsliberalisatie een realistischer beeld neer te zetten dan tot nu toe vaak gebeurt.
Globalisatie en handelsliberalisatie blijven de komende jaren onverminderd op de agenda. Juist de alom verwachte hogere internationale marktprijzen biedt Europa extra kansen haar relatief sterke concurrentiepositie op land­bouwgebied verder uit te bouwen. Dat doe je door je energie te steken in verdere verster­king van deze concurrentiekracht en niet in acties die het imago van een sunset industry versterken.