Rundveefokkerij is net kluitjesvoetbal

Minister Plasterk van onderwijs gebruikte onlangs in een interview het woord kluitjesvoetbal. Het ging over de ontwikkelingen in het onderwijs gedurende de laatste dertig à veertig jaar. Hij vergeleek die met kluitjesvoetbal: jonge jongens die allemaal tegelijk achter de bal aan rennen, welke kant die ook op gaat. Zo ook in het onderwijs: de ene koers is nog niet ingezet of er volgt al weer een andere. En iedereen rent er weer achteraan.

Mij doet dit denken aan de gang van zaken in de rundveefokkerij sinds de opkomst van de Stamboeken. Van meet af aan bepaalden die met een zekere mate van gezag en aanzien de fokkerijkoers. Deze was en is voor iedereen dezelfde. Ook al zet de rechtgeaarde fokker enigermate een eigen stempel en waren er destijds regionale verschillen.

Opmerkelijk is het afzien van Nederland van deelname aan het Europees kampioenschap in de showring. Een stap in de goede richting, als het doel echt een meer praktijkgerichte dan een showkoe is. Als, want dit afzien zou er ook mee te maken kunnen hebben dat we de laatste jaren op dit vlak niet zo’n geweldig figuur slaan. Hoe dan ook, onze fokkerij moet gericht zijn op ons land, op onze omstandigheden. Dan blijft de vraag of er sprake moet zijn van één centraal fokdoel, één zogenaamd 'true type'. Dat is bijvoorbeeld te zien aan de propagandafoto’s van vaarzen die met opgeheven hoofd – zeer ongebruikelijk bij koeien – een duurzaam leven tegemoet zien.
Het functioneren van de koe zit in de combinatie van haar aanleg, bedrijfsinrichting plus bodem en de veehouder.

Het gezond functioneren is er niet op vooruit gegaan door de snelle vooruitgang in productie. Denk aan de gevoeligheid voor stoornissen in de stofwisseling, mastitis, teruggang in vruchtbaarheid. Een onbekend deel hiervan wordt versluierd door de kansen die dit biedt voor de farmaceutische industrie. Het is de omgekeerde wereld dat deze zich hierbij durft te presenteren als werkend aan diergezondheid.
Een wezenlijk alternatief voor één wereldwijd of één Europees of één nationaal (of zelfs regionaal) fokdoel is een doel per bedrijf. Dat zal er nu tot op zekere hoogte ook zijn, maar hier wordt dan bedoeld geheel of gedeeltelijk op basis van de eigen veestapel, inclusief de stieren. Een alternatief waarin veruit de meeste veehouders niet durven te geloven, geïndoctrineerd als ze zijn door de fokkerijorganisaties en hun genetici dat zij de enige weg zijn. Nieuwere inzichten ter zake van de erfelijkheidsleer lijken hiervoor perspectief te bieden. Hetzelfde geldt voor de toename in het aantal koeien per bedrijf.

Fokkerij meer volledig op basis van de eigen veestapel zal via natuurlijke selectie leiden tot de koe die het beste op het bedrijf past. Tegelijkertijd wordt een bijdrage geleverd aan de genetische spreiding in de populatie als geheel. Regelmatig contact met collega-bedrijven is bij een dergelijke fokkerijstructuur waardevol om het oog naar de toekomst scherp te houden. De koe en de bedrijfsinrichting (stal) vereisen het alert blijven op de optimale combinatie tussen beide. Om ook maar in de beeldspraak van de inleiding te eindigen: geen kluitjesvoetbal, maar spelen op en vanuit je eigen positie in het veld.